لو كان منتهى أجل دين ، أو عدة ، أو مدة ظهار و نحوه نعم يثبت هلال شوال بمضي ثلاثين يوما منه تبعا و إن لم يثبت أصالة بشهادته . شرح فارسى : مرحوم مصنّف بعد از ذكر حجج و مثبتات هلال امورى كه از نظر شرع انور حجّت نيستند و اوّل ماه به آن‌ها ثابت نمىشوند نامبرده و مىفرماين : بواسطه شاهد عادل اوّل ماه ثابت نمىشود . شارح ( ره ) مىفرماين : مرحوم سلّار در اين حكم مخالف بوده و مىفرمايد : هلال رمضان تنها نسبت بوجوب روزه بشهادت عادل واحد محقّق مىشود امّا در ارتباط با امور و واجبات ديگر شرعا ثابت نمىگردد ، فلذا اگر اوّل ماه رمضان را دو نفر انتهاء مدّت قرض قرار داده باشند يا عدّه زن مطلّقه به ثبوت آن منقضى شود يا مدّت ظهار به تحقّق آن پايان يابد و امثال اين موضوعات هرگز به شهادت عدل واحد ثابت نمىشود . شارح ( ره ) مىفرماين : اگرچه سلّار ( ره ) بخبر عدل واحد تنها هلال رمضان را آن هم در خصوص وجوب روزه ثابت مىداند ولى مخفى نباشد كه اگر سى روز از اين هلال بگذرد اوّل شوّال نيز به تبع آن محقّق مىشود اگرچه ابتداء و اصالتا اين هلال به خبر عادل واحد ثابت نمىشود . قوله : حيث اكتفى به : اى بخبر العدل الواحد . قوله : فيه : اى فى هلال رمضان . قوله : فى اوّله : يعنى اوّل رمضان . قوله : فلا يثبت لو كان منتهى اجل دين : ضمير در [ لا يثبت ] .